استخراج گیاهی فرآیندی است که برای به دست آوردن ترکیبات زیست فعال، اسانس ها یا سایر ترکیبات ارزشمند از گیاهان استفاده می شود. این روش اجزای خاصی را از مواد گیاهی مانند برگ، ساقه، گل، ریشه، دانه یا پوست جدا می کند. این ترکیبات استخراج شده معمولا در داروسازی، آرایشی و بهداشتی، غذا و مکمل های گیاهی استفاده می شود.
روشهای رایج استخراج گیاه:
خیساندن:
مواد گیاهی در یک حلال (مانند آب، الکل یا روغن) در دمای اتاق خیس می شوند.
پس از یک دوره، حلال ترکیبات فعال را جذب می کند.
این یک روش ساده و سنتی است که اغلب برای تنتور یا عرقیات گیاهی استفاده می شود.
پرکولاسیون:
مواد گیاهی را در دستگاه پرکولاتور (یک ظرف استوانه ای) قرار می دهند و یک حلال از آن عبور می دهند.
حلال در حین جریان، ترکیبات را استخراج می کند.
این روش سریعتر از خیساندن است و اغلب در کاربردهای دارویی استفاده می شود.
تقطیر:
با هدف استخراج ترکیبات فرار مانند اسانس.
مواد گیاهی گرم می شوند و بخار ترکیبات فرار را حمل می کند. اینها دوباره به شکل مایع متراکم می شوند.
انواع آن شامل تقطیر با بخار و تقطیر با آب است.
استخراج سوکسله:
برای ترکیبات غیر فرار استفاده می شود.
یک حلال به طور مکرر از مواد گیاهی در یک دستگاه تخصصی عبور می کند و ترکیبات را به طور موثر استخراج می کند.
در محیط های آزمایشگاهی و صنعتی رایج است.
استخراج سیال فوق بحرانی (SFE):
از CO2 فوق بحرانی به عنوان یک حلال برای استخراج ترکیبات تحت شرایط دما و فشار خاص استفاده می کند.
بسیار کارآمد، انتخابی و سازگار با محیط زیست است.
به طور گسترده برای عصاره های با خلوص بالا مانند اسانس ها و کانابینوئیدها استفاده می شود.
استخراج به کمک اولتراسوند (امارات متحده عربی):
از امواج مافوق صوت برای هم زدن مواد گیاهی در یک حلال استفاده می کند و راندمان استخراج را بهبود می بخشد.
این روش در مقایسه با روش های سنتی سریعتر بوده و از حلال کمتری استفاده می کند.
استخراج به کمک مایکروویو (MAE):
از امواج مایکروویو برای گرم کردن حلال و مواد گیاهی استفاده می کند و باعث افزایش انتشار ترکیب می شود.
این یک تکنیک سریع و کم مصرف است.
استخراج مایع تحت فشار (PLE):
همچنین به عنوان استخراج سریع حلال شناخته می شود.
از فشار و دمای بالا برای استخراج ترکیبات در یک سیستم بسته استفاده می کند.
برای استخراج ترکیبات از مواد گیاهی سخت موثر است.
استخراج آنزیمی:
آنزیم ها دیواره های سلولی را می شکنند و ترکیبات زیست فعال را آزاد می کنند.
برای عصاره های ظریف مانند عصاره های میوه ها استفاده می شود.
پرس سرد:
رایج برای استخراج روغن از دانه ها و میوه ها، مانند روغن زیتون یا روغن پوست مرکبات.
مواد گیاهی به صورت مکانیکی بدون حرارت فشرده می شوند تا خواص طبیعی حفظ شود.
عوامل موثر بر استخراج گیاه:
نوع حلال: تعیین می کند که کدام ترکیبات استخراج می شوند (به عنوان مثال، آب برای ترکیبات آب دوست، الکل برای هر دو ترکیبات آبدوست و آبگریز).
آماده سازی مواد گیاهی: خشک کردن، آسیاب کردن یا پودر کردن سطح سطح استخراج را افزایش می دهد.
دما و فشار: بر کارایی و پایداری ترکیبات استخراج شده تاثیر می گذارد.
برنامه های کاربردی:
داروسازی: استخراج آلکالوئیدها، فلاونوئیدها و گلیکوزیدها.
لوازم آرایشی: اسانس ها و آنتی اکسیدان ها.
صنایع غذایی: طعم دهنده ها، رنگ ها و نگهدارنده ها.
داروی گیاهی: ترکیبات فعال برای استفاده درمانی.
این روش ها بر اساس ترکیبات هدف، مواد گیاهی و ... انتخاب می شوند